Percepcja i rozumienie mowy u osób z głębszą niepełnosprawnością intelektualną

Książka podejmuje szczegółową analizę stanu percepcji mowy oraz jej rozumienia u osób z głębszą niepełnosprawnością intelektualną.
Autorka, łącząc wiedzę z pedagogiki specjalnej i logopedii, bada funkcje słuchowe (np.
słuch fonematyczny, pamięć słuchowa krótkotrwała), wpływ niedosłuchu i ryzyko centralnych zaburzeń przetwarzania słuchowego (CAPD).
Oprócz przeglądu literatury przedstawia własne badania empiryczne — wyniki i porównania między grupami osób z umiarkowanym, znacznym i głębokim stopniem niepełnosprawności intelektualnej — oraz formułuje wnioski praktyczne i postulaty do dalszych badań.Problematyka podjęta w tej publikacji jest interdyscyplinarna – łączy w sobie wiedzę z zakresu dwóch dziedzin nauki: 1) pedagogiki specjalnej (głównie dotyczącej głębszej niepełnosprawności intelektualnej i uszkodzenia słuchu) oraz 2) logopedii (ze szczególnym uwzględnieniem rozwoju mowy, wpływu niedosłuchu na mowę, a także centralnych zaburzeń przetwarzania słuchowego – CAPD).
[...]Marlena Białecka podjęła się zbadania ważnego i aktualnego zagadnienia dotyczącego percepcji i rozumienia mowy przez osoby z głębszą niepełnosprawnością intelektualną.
Udało jej się osiągnąć założony cel i znaleźć odpowiedzi na pytania badawcze przy pomocy autorskiego sposobu oraz z wykorzystaniem licznych narzędzi.
Wartość książki jest szczególnie widoczna w jej interdyscyplinarnym charakterze.
[...] Autorka, uwzględniając dotychczasową wiedzę z danego zakresu, dogłębnie przeanalizowała dostępną literaturę przedmiotu, zaprojektowała i przeprowadziła interesujące badania, zestawiła wyniki swojej pracy z wcześniejszymi wynikami badań oraz na tej podstawie spisała implikacje dla praktyki, a także postulaty do dalszych dociekań badawczych.– Z recenzji dr hab.
Urszuli Bartnikowskiej, prof.
UWMPercepcja i rozumienie mowy u osób z głębszą niepełnosprawnością intelektualną — interdyscyplinarne badanie i praktyczne wnioskiPublikacja jest przeznaczona dla:logopedów, pedagogów specjalnych i terapeutów pracujących z osobami z głęboką lub znaczną niepełnosprawnością intelektualną,specjalistów zajmujących się diagnozą słuchu, pamięci słuchowej, funkcji fonematycznych i komunikacji werbalnej,studentów kierunków takich jak logopedia, pedagogika specjalna oraz kognitywistyka, którzy potrzebują aktualnej wiedzy i metodologii badawczej,rodziców i opiekunów osób z niepełnosprawnością intelektualną, którzy chcą lepiej zrozumieć możliwości i ograniczenia percepcyjne dziecka oraz uczestniczyć świadomie w procesie terapeutycznym.Kluczowe zagadnienia poruszane w publikacji:rozwój mowy (fazy prenatalne, przedjęzykowe, wypowiedzi jednowyrazowe, dwuwyrazowe),charakterystyka słuchu fizycznego i funkcji słuchowych — testy lokalizowania źródła dźwięku, lateralizacji, badanie profilu dominacji usznej, wpływ niedosłuchu,ocena pamięci słuchowej krótkotrwałej i słuchu fonematycznego oraz ich związek z rozumieniem mowy,analiza stopnia niepełnosprawności intelektualnej (umiarkowany, znaczny, głęboki) w kontekście wyników testów percepcyjnych i rozumienia mowy,implikacje terapeutyczne — jak diagnozować trudności, jakie narzędzia stosować, jak dostosować działania logopedyczne i pedagogiczne.StreszczenieProblemem podjętym w niniejszej pracy badawczej jest ocena stanu percepcji i rozumienia mowy u osób z głębszą niepełnosprawnością intelektualną.
Badania obejmują wybrane czynniki mózgowe odpowiedzialne za rozumienie mowy (słuch fonematyczny i krótkotrwałą pamięć słuchową) oraz ocenę innych czynników mogących rzutować na jej rozumienie, takich jak niedosłuch i centralne zaburzenia przetwarzania słuchowego (CAPD).W   celu   oceny   percepcji   i   rozumienia   mowy   badaniem   objęto   52   osoby   ze zdiagnozowaną głębszą niepełnosprawnością intelektualną.
Większość badanych (33 osoby – 63,46%) miała umiarkowany stopień niepełnosprawności intelektualnej.
Drugą co do liczebności grupę stanowiły osoby ze znaczną niepełnosprawnością intelektualną – 12 osób (23,08%).
Najmniej liczną grupę tworzyły osoby z głęboką niepełnosprawnością intelektualną – 7 badanych (13,46%).Materiał empiryczny zebrano za pomocą badań służących do oceny percepcji i rozumienia mowy, takich jak: badanie słuchu fizycznego, badanie lateralizacji (profil dominacji stronnej), badanie lokalizowania źródła dźwięku, badanie lateralizowania dźwięku do drugiego ucha audiometrem tonalnym, badanie profilu dominacji usznej, badanie słuchowej pamięci krótkotrwałej oraz badanie słuchu fonematycznego.W badaniach służących ocenie percepcji i rozumienia mowy badanych osób z głębszą niepełnosprawnością intelektualną analizowano następujące czynniki:–    stopień niedosłuchu;–    ryzyko centralnych zaburzeń przetwarzania słuchowego (CAPD) wyrażone w: •     obserwowanych objawach określających ryzyko występowania u badanych CAPD, wynikających z kwestionariusza ankietowego CAPD;•    rodzaju lateralizacji;•    profilu dominacji usznej;•    lokalizowaniu źródła dźwięku;•    lateralizowaniu dźwięku do drugiego ucha ustalone w badaniu audiometrem tonalnym;–    pojemność słuchowej pamięci krótkotrwałej:•    liczba powtarzanych słów;•    liczba wskazanych desygnatów;•    stopień deficytu pamięci słuchowej świeżej;–    wyniki badania słuchu fonematycznego:•    liczba mylonych opozycji głoskowych,•    stopień deficytów słuchu fonematycznego.Weryfikacja statystyczna zgromadzonego materiału empirycznego obejmowała kilka etapów.
Wpierw przeprowadzono analizę ogólnych wyników badania, aby ocenić stan percepcji i rozumienia mowy badanych osób.
Następnie porównano percepcję mowy badanych grup (tj.
osoby z umiarkowanym, znacznym i głębokim stopniem niepełnosprawności), która została wyrażona w wynikach przeprowadzonych badań i testów.
Na końcu sprawdzono związek między uzyskanymi wynikami badania słuchu fonematycznego u badanych a wybranymi wynikami badań wykazujących CAPD, takimi jak: lokalizowanie źródła dźwięku, lateralizowanie dźwięku do drugiego ucha ustalone w badaniu audiometrem tonalnym.Na podstawie przeprowadzonych badań percepcji i rozumienia mowy u osób z głębszą niepełnosprawnością intelektualną i analizy ich wyników można stwierdzić, że stan rozumienia mowy w tej grupie jest obciążony deficytami.
Niedosłuch występuje u ponad połowy badanych z głębszą niepełnosprawnością intelektualną (57,69%).
U badanych ryzyko występowania CAPD jest wyższe niż u osób bez cech głębszej niepełnosprawności.
Możliwość istnienia zaburzeń o charakterze CAPD potwierdziły: wyniki ankiety przeprowadzonej wśród nauczycieli-wychowawców, która pozwala diagnozować ryzyko CAPD na podstawie zachowań osób (stwierdzono je u 36,54% badanych); wyniki badania lateralizacji (lateralizacja niejednorodna wystąpiła u 65,37% badanych); wyniki badania profilu dominacji usznej (ucho lewe jako dominujące zdiagnozowano u 38,46% badanych); wyniki badania lokalizowania źródła dźwięku (trudności w lokalizowaniu źródła dźwięku miało 75% badanych) oraz wyniki badania lateralizowania dźwięku do drugiego ucha przeprowadzonego za pomocą audiometru tonalnego (59,62% badanych lateralizowało dźwięk do jednego ucha).
Stwierdzono, że powszechne są deficyty pamięci słuchowej krótkotrwałej (90% badanych).
W badaniu słuchu fonematycznego wykazano liczne jego deficyty (94% badanych).
Podczas badania związków między czynnikami wpływającymi na percepcję mowy u badanych osób z głębszą niepełnosprawnością intelektualną stwierdzono, że istnieje zależność między wynikami słuchu fonematycznego tych badanych a ich zdolnością do lokalizowania źródła dźwięku oraz lateralizowaniem dźwięku do drugiego ucha potwierdzonym w badaniu audiometrem tonalnym.
Większej liczbie mylonych przez badane osoby opozycji w badaniu ich słuchu fonematycznego towarzyszy mniejsza liczba uzyskanych przez nie punktów w pięciu próbach podczas badania lokalizowania źródła dźwięku, co wskazuje na wyższy stopień ich deficytu w umiejętności lokalizacji źródła dźwięku.
Deficyty słuchu fonematycznego powiązane są też z wynikami lateralizowania dźwięku do drugiego ucha uzyskanymi w badaniu audiometrem tonalnym.Niski poziom współpracy osób z głębszą niepełnosprawnością intelektualną może znacząco utrudniać ocenę ich rozumienia mowy i skutkować kierowaniem nieadekwatnych do odbiorcy komunikatów, co implikuje podejmowanie nietrafnych wobec nich działań pedagogicznych i terapeutycznych.
Dokładna diagnoza mowy osób z głębszą niepełnosprawnością intelektualną jest kluczowa, aby móc wdrożyć odpowiednie oddziaływania logoterapeutyczne i poprawić ich komunikację.
Konieczne jest wprowadzenie badania audiologicznego jako obligatoryjnego badania diagnostycznego dla osób z głębszą niepełnosprawnością intelektualną (poza standardowym badaniem noworodków) oraz diagnozowanie ryzyka występowania CAPD u tych osób.
Należy też zwrócić uwagę na diagnozę i stymulowanie pamięci słuchowej krótkotrwałej oraz słuchu fonematycznego w ramach oddziaływań pedagogicznych i terapeutycznych wobec osób z głębszą niepełnosprawnością intelektualną.