Zygmunt Krasiński w Europie. Rekonesans

Aporie, napięcia intelektualne, dylematy dziewiętnastowieczności, rozdarcie między nowoczesnością a konserwatyzmem, polskością a kosmopolityzmem, zmagania z własną egzystencją świadomie kształtowaną i przeżywaną duchowo, zawieszenie w nieustającej podróży między posiadłościami rodowymi w kraju a mieszkaniem za granicą – to wielkie problematy życia i twórczości hrabiego Zygmunta.
Nierozwiązywalne.
Wszystko jest u niego połączone niczym pajęcza sieć ogromu spraw, jakimi żył intelektualista w XIX wieku.
Ale pochodził z kraju, który nie istniał na mapie politycznej Europy.
To istotna determinanta jego biografii intelektualnej i duchowej.
Utożsamiał się i z Polską, i z Europą zarazem, rozważając trudne problemy społeczeństwa polskiego zawsze w kontekście europejskim.
Był polskim arystokratą, ale i europejskim twórcą, estetą, podróżnikiem, czytelnikiem dzieł kształtujących tradycję dawnej europejskiej kultury i jednocześnie zwolennikiem form nowoczesnych.
Po wieloletnich już zmaganiach z twórczością hrabiego jedno jest dla nas pewne: to prawdziwy „kosmos myśli” i duchowości romantyzmu, nie zaś chaos wszechświata.
Dodajmy, kosmos nie w pełni jeszcze rozpoznany a rozpisany na życie i twórczość, dzieła poetyckie i korespondencję jako formę przeżywania własnej egzystencji.
Nasza nowa książka ukazująca się w serii poświęconej Krasińskiemu przybliża, ale nie wyczerpuje rzecz jasna problematu europejskości hrabiego z Opinogóry.
Jakże często, eksponując polski i patriotyczny charakter twórczości oraz narodowe dylematy autora Przedświtu, zapominamy o jego postawie prozachodniej, fascynacji estetyką i filozofią francuską, angielską, niemiecką i włoską, stąd nasze przypomnienie tego właśnie zespołu zagadnień.
Zależy nam na odczarowaniu często jednostronnych interpretacji romantyzmu Krasińskiego i wpisaniu go w twórczość szerokiego kręgu europejskiej „kultury bez granic”, choćby w duchu prezentystycznych sugestii zawartych w książkach Człowiek romantyzmu (pod red.
FrançoisFureta, Warszawa 2001) i nowszej Orlando Figesa Europejczycy.
Początki kosmopolitycznej kultury (Warszawa 2021).
Oczywiście nie dokonamy tego skromną publikacją.
Jesteśmy jednak przekonani, że warto stawiać przed sobą nowe wyzwania i zadania.
Ciągle tedy pozostaje otwarte pytanie o specyfikę romantycznej postawy i myśli Krasińskiego.
Czy można o nim powiedzieć to samo, co o twórcy Dziadów w kontekście europejskim stwierdził Bogusław Dopart: „Adam Mickiewicz uosabia romantyzm narodowy, sprzymierzony z nurtami demokratyzacji i emancypacji społecznej, odwołujący się do tradycji wieloetnicznej Rzeczypospolitej szlacheckiej, nieobcy ideom nowożytnego humanizmu i organicyzmu, otwarty na uniwersalne wartości kultury”?
A jaki romantyzm uosabia Zygmunt Krasiński?Fragment wstępu do monografii