Filozofia antysalonu

Okropny to był próg do przestąpienia.
Wszakże wahanie się w tak ciężkim położeniu jeszcze mi się przykrzejszym wydało.
Porywam więc świecę – i wchodzę.
Za mną drudzy.
Wszędzie cichość wielka.
Rzucam okiem po pokoju – wszędzie dość porządnie – nic w tym pomieszkaniu śmierci nie zdawało się zapowiadać gwałtownej jej ofiary.
Tylko jeden zakątek, gdzie łóżko stało...
ach!
straszny to zakątek!...
będę go długo pamiętał.
Na koniec trzeba było i do niego przystąpić...
Leżał na łożu Jan Potocki w szlafroku, obrócony niby twarzą do muru.
Położenie jego ciała było tak spokojne, jakby człowieka głęboko uśpionego – żadnego nie było widać konwulsyjnego rzutu członków.
Ręce przed sobą miał niby od niechcenia rozwarte, obok nich złowróżbny pistolet na pościeli, w części rozerwany.
Przystąpił także ze świecą Konstanty i szuka oblicza – ale tego ani śladu nie było.
Całe wysadzone zostało na miazgi potężnym strzałem i tylko tylni czerep głowy z mózgiem drgającym, jakby naczynie jakie garncarskie strzaskane, ukazał się przed oczy.
Po ścianie, po posadzce, wszędzie wkoło nas było pełno mózgu.
W mózgu Potockiego jednemu z nas noga się poślizgnęła.
Abominatio desolationis!!!
(ks.
Stanisław Chołoniewski)