Codzienność szkoły. Uczeń (w.)

Najnowsza publikacja pod red.
Ewy Bochno, Inetty Nowosad i Mirosława J.
Szymańskiego stanowi bezpośrednią kontynuację tomu Codzienność szkoły.
Nauczyciel, poddającej filozoficznej analizie pojęcie codzienności i osadzającej w niej nauczyciela, jako indywidualności „o rozszerzonym profilu zawodowym i jednocześnie otwartym podejściu do wykonywanych zadań”.
Nie inaczej jest w tym przypadku, jednak tym razem w realiach codzienności i wśród jej atrybutów (czas, przestrzeń, powszedniość etc.) osadzono ucznia, analizie poddając trzy aspekty jego szkolnej codzienności: dyskurs polityczno-oświatowy (m.in.
kwestia reform szkolnictwa i obniżenia wieku szkolnego), kwestie edukacyjne (edukacja ekologiczna, wychowanie fizyczne jako element zdrowego trybu życia) i wreszcie – codzienność uczniów o specjalnych potrzebach Edukacyjnych (uczeń niepełnosprawny, uczeń nieprzystosowany społecznie, uczeń ubogi).Z Wprowadzenia:Zainteresowanie problematyką codzienności szkoły wynika z potencjału, jaki tkwi w warunkach oraz w doświadczeniach głównych podmiotów […] jest okazją do tego, by podjąć próbę oglądu rzeczywistości szkolnej jako rzeczywistości uporządkowanej, której zjawiska ujęte są we wzory narzucające się postrzeganiu.
Codzienność stwarza możliwość wejścia w intersubiektywny świat podmiotów szkolnej rzeczywistości […].
Istotne zatem jest analizowanie doświadczeń jej uczestników w naturalnym biegu dnia.
Ważne okazują się poznanie sensu doświadczeń i nadawanych im znaczeń, a także refleksja nad tym, że być może to, w czym uczestniczymy, nie jest wcale mało ważne, gdyż wyznacza kierunek rozwoju i zmiany.
[…]Książka Codzienność szkoły.
Uczeń jest oglądem szkolnej codzienności związanej przede wszystkim z funkcjonowaniem w niej ucznia.
Atutem zebranych w niej tekstów jest odwołanie się do analiz literaturowych i badań własnych diagnozujących, opisujących i interpretujących szkolną rzeczywistość, ukazanie nie tylko trudnych czy niepokojących praktyk, ale również możliwości ich rozwiązywania czy przezwyciężania.
Wielość podejmowanych analiz i różny stopień ogólności tekstów pozwolił na podzielenie publikacji na trzy części.
Pierwsza dotyczy problemów codzienności wynikających z dyskursu polityczno-oświatowego, druga – edukacyjnych aspektów codzienności ucznia, a trzecia – codziennego funkcjonowania uczniów o specjalnych potrzebach edukacyjnych.ze Wstępu:Książka Codzienność szkoły.
Uczeń jest oglądem szkolnej codzienności związanej przede wszystkim z funkcjonowaniem w niej ucznia.
Atutem zebranych w niej tekstów jest odwołanie do analiz literaturowych i badań własnych diagnozujących, opisujących i interpretujących szkolną rzeczywistość, ukazanie nie tylko trudnych czy niepokojących praktyk, ale również możliwości ich rozwiązywania czy przezwyciężania.
Wielość podejmowanych analiz i różny stopień ogólności tekstów pozwolił na podzielenie publikacji na trzy części.
Pierwsza dotyczy problemów codzienności wynikających z dyskursu polityczno-oświatowego, druga – edukacyjnych aspektów codzienności ucznia, a trzecia – codziennego funkcjonowania uczniów o specjalnych potrzebach edukacyjnych.Wprowadzeniem w całość rozważań jest artykuł Mirosława J.
Szymańskiego dotyczący problematyki codzienności w badaniach społecznych i pedagogicznych.
Autor zwraca w nim uwagę na nowe trendy wykorzystania socjologii codzienności w mało penetrowanych dotąd aspektach funkcjonowania społecznego ludzi.
Wskazuje na potrzebę i możliwości badania przez pedagogów szkolnej i rodzinnej codzienności.
Pierwsza część publikacji, zatytułowana Problemy codzienności szkoły w dyskursie polityczno-oświatowym, stanowi ogląd rzeczywistości oświatowej odczytanej przez pryzmat jej zewnętrznych uwarunkowań.
Autorzy zgromadzonych w niej tekstów skupili się na możliwościach oddziaływania władz oświatowych na funkcjonowanie współczesnej szkoły, ukazując mechanizmy politycznego „manipulowania” edukacją.Bogusław Śliwerski w artykule pt.
Jak władze edukacyjne malują społeczeństwu PISA-nki demaskuje sposoby, dzięki którym władze oświatowe niesłusznie wykorzystują wyniki badań PISA dla partykularnych celów.
Powołując się na konkretne przykłady, autor obnaża proces budowania fałszywego wizerunku władzy i manipulowania opinią publiczną, aby ukazać rzekomy sukces ministerstwa i zainicjowanych reform.
W tekście Obszary wspierania i zabezpieczania jakości edukacji Inetta Nowosad zwraca uwagę na możliwości wspierania i zabezpieczania jakości edukacji.
Przyjmując za podstawę główne obszary funkcjonowania systemów oświatowych, takie jak: zasoby wejściowe (input), proces, zasoby wyjściowe (output) oraz kontekst, autorka dokonuje oglądu tkwiącego w nich potencjału oddziaływania na jakość pracy szkoły.
Do politycznych uwarunkowań szkoły odnosi się również Maria Fudali w artykule Gimnazjum – naprawić czy zlikwidować?, która przywołuje wielość problemów podejmowanych w dyskursie publicznym na temat edukacji gimnazjalnej.
Autorka przedstawia poglądy dotyczące likwidacji lub pozostawienia tego szczebla edukacji.
Zastanawia się nad możliwościami różnych rozwiązań organizacyjnych i ich skutecznością.Temat edukacji na szczeblu gimnazjalnym kontynuuje również Renata S.
Zaborek w artykule Gimnazjum – instytucja rozwoju ucznia czy selekcji?, porównując założenia twórców reformy z widocznymi już efektami w rzeczywistości edukacyjnej.
Zabieg ten służy odpowiedzi na kluczowe dla autorki pytanie: w jakim stopniu gimnazjum jest miejscem zapewnienia odpowiedniej jakości kształcenia i wychowania, a na ile miejscem nieporadności w działaniach na rzecz wyrównywania szans rozwojowych uczniów?Nieco innych wymiarów szkolnej codzienności dotyczą dwa kolejne teksty.
Klaudia Błaszczyk w artykule Rola rodziców w polskiej szkole w kontekście strategii oświatowych wybranych państw europejskich dokonuje analizy możliwości i sposobów współpracy rodziców ze szkołami w krajach, w których rodzice uzyskali najwcześniej prawa do współuczestnictwa w edukacji swych dzieci.
Na tym tle analizuje również problem miejsca i roli rodziców w polskiej szkole przez pryzmat ich indywidualnych i zbiorowych praw.
Wątek ten rozwija Magdalena Grochowalska w artykule pt.
Codzienność szkoły konstytuująca się w rodzicielskim dyskursie o edukacji.
Autorka podjęła udaną próbę odpowiedzi na pytanie: jaki obraz świata społecznego szkoły konstytuuje się w języku wypowiedzi rodziców dzieci rozpoczynających edukację?
Powołując się na wyniki badań własnych, opisuje szkołę wyłaniającą się z treści rozmów.
Analizę codzienności osadza ewidentnie w perspektywie wymiaru osobistego rodziców uczniów klasy pierwszej.Część pierwszą publikacji zamykają rozważania Agaty Rzymełki-Frąckiewicz pt.
Obniżenie wieku szkolnego – sukces czy porażka reformy edukacyjnej.
Na podstawie opinii rodziców dzieci szkolnych – sześciolatków.
Autorka wprowadza czytelnika zaledwie w fragment szerszych badań własnych i analizuje wypowiedzi rodziców, których sześcioletnie dzieci są uczniami klas pierwszych.
W konkluzji zaznacza, że obraz szkoły wyłaniający się z wypowiedzi badanych jest pozytywny i może stać się podstawą do podjęcia działań zorientowanych na pozytywne zmiany w szkole.Drugą część tomu stanowi osiem rozdziałów dotyczących edukacyjnych aspektów codzienności ucznia.
Otwiera ją tekst Ewy Kobyłeckiej pt.
Edukacja aksjologiczna w przestrzeni szkolnej codzienności.
Autorka wskazuje na znaczenie umiejętności rozpoznawania i rozumienia tego, co w danym czasie i przestrzeni jest faktycznie cenne zarówno dla jednostki, jak i społeczeństwa.
Mówi o wartościach jako niezbędnym składniku różnych wymiarów ludzkiego życia.
Zastanawia się również, czy i jak możliwa jest edukacja aksjologiczna we współczesnej szkole.
Do tych zagadnień, choć pośrednio, nawiązuje Leokadia Wiatrowska w artykule zatytułowanym Problemy edukacyjne dzieci – wychowanie z karą i nagrodą w tle.
Autorka przedstawia, jaki jest związek jakości edukacji i rozwoju ucznia z systemem nagród stosowanych przez nauczyciela.
Zwraca uwagę na ideę uczenia uwzględniającą zdolności, potrzeby i kompetencje ucznia, które wyznaczą trajektorię edukacyjnych dążeń.
Według L.
Wiatrowskiej wprowadzanie dziecka w świat doznań i wartości przy dyskretnym dopingu nauczyciela kreśli jego wyraźniejszą i głębszą postać, która uwidacznia się w postępowaniu i poglądach.Interesującą perspektywę edukacyjnego funkcjonowania ucznia w szkole podejmuje Joanna Smyła w artykule pt.
Kontrowersje wokół edukacji dziewcząt i chłopców.
Edukacja szkolna dziewcząt i chłopców w znacznym stopniu rzutuje na ich funkcjonowanie w dorosłym życiu.
Autorka zwraca szczególną uwagę na czynniki kształtujące i pogłębiające różnice między dziewczętami i chłopcami tkwiące w środowisku szkolnym.
Wnikliwej analizie poddaje konteksty konstruowania przez nauczycieli społecznej nierówności w klasie, takie jak: zróżnicowane oczekiwania wobec uczniów różnej płci, marginalizacja werbalna dziewcząt, preferowanie relacji interpersonalnych z chłopcami, zmuszanie dziewcząt do „milczenia” czy stereotypowe traktowanie.Ewa Bochno w tekście zatytułowanym Grupa studencka jako miejsce gromadzenia zasobów zaufania.
Komunikat z badań podejmuje próbę odpowiedzi na pytanie: jakie warunki gromadzenia zasobów zaufania w grupie dziekańskiej tworzy studentom uniwersytet?
Jej rozważania mają jednak o wiele szerszy wymiar i prowokują do zastanowienia się nad znaczeniem zaufania w budowaniu relacji międzyludzkich i funkcjonowania (w) instytucji.
Kolejne teksty w tej części publikacji dotyczą różnorodnych form edukacyjnego uczestnictwa dzieci i młodzieży.
Sylwia Gwardys-Szczęsna w artykule Edukacja ekologiczna w codzienności szkolnej.
Pozory i braki, powołując się na wyniki badań własnych, podejmuje rozważania dotyczące celów (założonych i praktycznych) realizacji edukacji ekologicznej w gimnazjum.
Bożena Alejziak w rozważaniach pt.
Uczestnictwo w kulturze fizycznej jako element zdrowego stylu życia dzieci i młodzieży zwraca uwagę na problematykę kultury fizycznej i zdrowego stylu życia dzieci i młodzieży.
Jej celem było „ukazanie i szukanie przyczyn niezbyt wysokiego poziomu uczestnictwa uczniów w aktywności ruchowej”.
W kolejnym tekście pt.
Edukacja wczesnoszkolna w dwóch (niecodziennych) wariantach.
Analiza porównawcza wybranych teorii nauczania Edyta Bartkowiak porównuje dwie autorskie koncepcje edukacyjne: L.
Jeleńskiej i D.
Klus-Stańskiej, powstałe w odstępie niemal stu lat, w początkach dwóch różnych stuleci.
Jej refleksje mają charakter teoretyczny, ale są zorientowane na doskonalenie praktyki szkolnej.
Objaśniają podstawy teoretyczne i metodologiczne edukacji wczesnoszkolnej z perspektywy humanistyczno-konstruktywistycznej.
Artykuł Agnieszki Bojarskiej-Sokołowskiej pt.
Pozaszkolna edukacja matematyczna dzieci przedstawia współczesne pozaszkolne przedsięwzięcie edukacyjne: Uniwersytet Dzieci.
Autorka szczegółowo omawia edukację matematyczną prowadzoną w latach 2010–2013 na kierunkach: Odkrywanie, Inspiracje oraz Mistrz i Uczeń.Trzecia i jednocześnie ostatnia część książki, zatytułowana Codzienność uczniów o specjalnych potrzebach edukacyjnych, poświęcona jest analizie warunków i możliwości funkcjonowania w szkole i środowisku pozaszkolnym uczniów w specyficznej sytuacji uczenia się – nauczania, czy szerzej – sytuacji życiowej.
Tę część rozpoczyna tekst Katarzyny Marciniak-Paprockiej pt.
Uczeń nieprzystosowany społecznie i jego funkcjonowanie w szkole w myśl edukacji inkluzyjnej.
Autorka poddaje analizie rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z 17 listopada 2010 roku w sprawie pomocy psychologiczno-pedagogicznej dla uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi.
Zastanawia się nad przyjętymi w rozporządzeniu założeniami edukacji włączającej oraz ich praktyczną realizacją w szkole.
Podobna tematyka (choć analizowana z zupełnie innej perspektywy) jest przedmiotem rozważań Danuty Apanel pt.
Rzeczywistość szkolna ucznia niepełnosprawnego i jego nauczyciela w edukacji integracyjnej.
Autorka, przyjmując za punkt wyjścia analizę dokumentów szkolnych i wypowiedzi osób pracujących w szkole, dokonuje interesującego oglądu stanu przygotowania architektonicznego i organizacyjnego polskich przedszkoli i szkół, w których jest realizowana edukacja integracyjna.
Na trudności funkcjonowania dziecka w specyficznej sytuacji uczenia się zwraca również uwagę Ewa Jędrzejowska w artykule Dziecko ryzyka dysleksji w szkolnej rzeczywistości.
Autorka wyjaśnia w nim pojęcie dysleksji, wskazuje na objawy dysleksji uczniów klas I–III szkoły podstawowej, eksponuje negatywne skutki pierwszych niepowodzeń edukacyjnych, by na tej podstawie zaprezentować konkretne ćwiczenia, warte – jej zdaniem – uwzględnienia w pracy z dziećmi ryzyka dysleksji.
Ewa Jędrzejowska odnosi się także do obowiązującego rozporządzenia MEN w sprawie zasad udzielania pomocy psychologiczno–pedagogicznej dzieciom ryzyka dysleksji.
Interesującą perspektywę oglądu codzienności uczniów o specjalnych potrzebach edukacyjnych proponują autorki kolejnych tekstów.
Rozważania Jarosławy Lach pt.
Funkcjonowanie uczniów z domów dziecka w środowisku szkolnym dotyczą głównych problemów, na jakie może być narażony wychowanek domu dziecka.
Autorka, powołując się na wyniki badań własnych, podejmuje refleksję nad istniejącymi w szkole możliwościami poprawy edukacyjnego funkcjonowania dziecka – wychowanka domu dziecka.
Natomiast Maria Szymańska w tekście pt.
Ubogie dzieci w przestrzeni szkoły – wybrane wyzwania współczesnej szkoły zwraca uwagę na rolę szkoły w pogłębianiu i utrwalaniu różnic społecznych.
Kontekst jej wypowiedzi jest osadzony i rozwijany wokół wybranych pól analizy, tj.
nieustannych przemian świata, pogłębiającego się ubóstwa rodzin oraz reprodukcyjnych mechanizmów funkcjonowania szkoły.Zamknięciem ostatniej części książki jest artykuł Aleksandry Sander zatytułowany Czynniki ryzyka w opinii uczniów – uczestników projektu „Transgraniczna sieć na rzecz zapobiegania uzależnieniom w Euroregionie Pomerania (III faza projektu) w perspektywie critical life event”.
Autorka zaprezentowała w nim wyniki badań prowadzonych w ramach projektu Pomerania, ukazujące samoocenę uczniów dotyczącą zasobów czynników ochronnych i ryzyka w momencie pokonywania punktów krytycznych w biografii szkolnej.