Kwestionariusz diagnozy i narzędzia badawcze w terapii pedagogicznej

Opracowany kwestionariusz diagnozy jest efektem wieloletniej pracy reedukacyjno-terapeutycznej w szkole integracyjnej:Został on skonstruowany w taki sposób, by możliwie jak najdokładniej poznać dziecko oraz wszystkie jego zaburzenia wpływające na niepowodzenia szkolne.
W trakcie badania uwzględnia się rodzaj zaburzenia oraz wiek rozwojowy dziecka.
Kwestionariusz został skonstruowany w taki sposób, aby można było wykorzystywać jeden egzemplarz zarówno do badań diagnostycznych wstępnych, jak i porównawczych.
Tak zestawione informacje są czytelne i przejrzyste.
Wgląd w nie daje szybkie rozeznanie w potrzebach i możliwościach dziecka.
Aby ułatwić pracę z kwestionariuszem, dołączono do niego narzędzia badawcze, które można wykorzystywać w całości, bądź tylko wybiórczo.Kwestionariusz diagnozy jest podzielony na 9 części, związanych z konkretnymi zaburzeniami.
Każda składa się z podpunktów, które umożliwiają dokładne rozpoznanie problemu.
Części kwestionariusza dotyczą najistotniejszych zagadnień koniecznych do właściwego zdiagnozowania zaburzenia przed rozpoczęciem pracy terapeutyczno-reedukacyjnej.
Do każdej części zamieszczono szczegółowy instruktaż i odpowiednie narzędzia badawcze.Poszczególne części kwestionariusza dotyczą: charakterystyki ucznia (zachowanie, koncentracja uwagi, uczciwość, stosunek do pracy i grupy), charakterystyka czynności komunikowania się (aktywność, sposób porozumiewania się, poprawność stylistyczo-gramatyczna, wady wymowy, rozumienie), słuch fonematyczny (analiza i synteza słuchowa + testy fonetyczne), czytanie (znajomość liter, analiza i synteza wzrokowa, technika i tempo czytania, rozumienie czytanego tekstu, błędy), pisanie (znajomość liter, technika, grafia, błędy i sposób pisania), sfera ruchowa (sprawność manualna, lateralizacja), percepcja wzrokowa (analiza rysunków, różnicowanie figur geometrycznych i kolorów, układanie obrazka z części, spostrzeganie podobieństw i różnic na podstawie dwóch obrazków), orientacja (schemat ciała, nazywanie kierunków i stosunków przestrzennych, ciągi zautomatyzowane), procesy myślowe (kojarzenie i pamięć).Fragment:Instruktaż do korzystania z kwestionariuszaKwestionariusz można wykorzystywać co roku, za każdym razem jednak używamy innego koloru długopisu.
Dzięki temu mamy wgląd w postępy ucznia na przestrzeni kilku lat.
Został on tak skonstruowany, aby przebieg diagnozy był sprawny i nie wymuszał na prowadzącym długich zapisów.
Przy badaniu poszczególnych funkcji są podane różne opcje, wystarczy tylko odpowiednie zaznaczyć.
Instruktaż szczegółowy Ad.
I.
Charakterystyka uczniaNależy podkreślić właściwe określenie w kwestionariuszu.Informacje na temat ucznia zdobywamy poprzez:– obserwację,– wywiad z rodzicami,– wywiad z nauczycielami,– analizę badań lekarskich,– analizę badań psychologiczno-pedagogicznych.
Ad.
II.
Charakterystyka czynności komunikowania sięNależy podkreślić właściwe określenie.Prosimy ucznia o wypowiedź na temat przedstawionych ilustracji, o nazwanie przedmiotów, osób oraz wykonywanych czynności.
Zalecane narzędzia badawcze:– ilustracje bogate w treść (skojarzone z obszarem zainteresowań ucznia na danym poziomierozwoju umysłowego i fizjologicznego),– piktogramy,– ilustracje „Cztery pory roku”:załącznik nr 1 „Lato nad morzem”,załącznik nr 2 „Jesień w parku”,załącznik nr 3 „Zima w górach”,załącznik nr 4 „Wiosna nad stawem”,– karta z obrazkami – „Nazywanie czynności” (załącznik nr 5).
Ad.
III.
Słuch fonematycznyZasłaniając usta, na przykład kartką papieru, należy wyraźnie wymówić głoski oznaczone przez podane litery i zaznaczyć w kwestionariuszu sposób, w jaki są one realizowane przez ucznia (załącznik nr 6).
Następnie prosimy, aby uczeń wyróżnił kolejno głoskę w nagłosie, wygłosie i śródgłosie wyrazu oraz określił miejsce występowania danej głoski w wyrazie (załącznik nr 7).Przy badaniu analizy i syntezy słuchowej można skorzystać z wymyślonych przez siebie zdań i wyrazów, wykorzystać propozycje przygotowane przez nas (załącznik nr 8) bądź też skorzystać ze wzorów podanych przez I.
Styczek.
Wymyślając samodzielnie zdania, należy pamiętać, że zaczynamy zawsze od wersji najprostszych, tzn.
zdań krótkich, wyrazów 1-, 2-, 3-sylabowych bez grup spółgłoskowych.Dopiero w trakcie badania zwiększamy stopień trudności.
Ad.
IV.
Czytanie1.
Znajomość l i t e rWykorzystując plansze z napisanymi znakami graficznymi głosek (załączniki nr 9a, 9b, 9c, 10a, 10b, 10c), prosimy dziecko, aby przeczytało pokazaną przez nas literę.
Zaznaczamy w tabeli pod daną literą: + lub – (w zależności od odpowiedzi dziecka).2.
S y n t e z a i a n a l i z aZ podanych wzorów zdań i wyrazów (załącznik nr 11) robimy rozsypanki, a następnie prosimy dziecko o wykonanie kolejnych ćwiczeń.
Sposób realizacji zadań odnotowujemy na wykropkowanej linii.3.
Obserwacja zachowania przy czytaniuProsząc dziecko o przeczytanie liter, sylab, wyrazów czy zdań, obserwujemy je, zaznaczając jednocześnie właściwe cechy w kwestionariuszu (załączniki nr 9a, 9b, 9c, 10a, 10b, 10c).4.
Technika czytaniaProsimy ucznia o przeczytanie wyrazu, zdania, tekstu i sprawdzamy, jaką techniką się posługuje podczas czytania.
Właściwe określenia zaznaczamy w kwestionariuszu (załączniki nr 12, 13, 14).5.
RozumienieProsimy dziecko o przeczytanie zdania, krótszego bądź dłuższego tekstu, i za pomocą pytań sprawdzamy stopień zrozumienia treści (załącznik nr 14).6.
Błędy w czytaniuW trakcie czytania ze zrozumieniem tekstu obserwujemy jednocześnie, jakie uczeń napotyka trudności.
W kwestionariuszu są wypisane najczęściej występujące błędy, należy tylko właściwe podkreślić bądź dopisać inne.
Ponadto posługując się tekstem ze wstawkami obrazkowymi (załącznik nr 15), sprawdzamy umiejętność poprawnego stosowania przez dziecko końcówek fleksyjnych.
Ad.
V.
Pisanie1.
Umiejętność zapisywania literDyktujemy uczniowi kolejno litery i prosimy o ich zapisanie.
Analizując jego pracę, zaznaczamy te, które uczeń zna i potrafi zapisać.
Jednocześnie zaznaczamy, czy są to litery pisane czy drukowane.2.
Obserwacja zachowania przy pisaniuObserwacji dokonujemy podczas wykonywania przez ucznia prac pisemnych (patrz punkt 6).
Spostrzeżenia podkreślamy w kwestionariuszu.3.
Technika pracyInformacje na ten temat uzyskujemy również w trakcie wykonywania prac pisemnych.4, 5.
F o r m a  g r a f i c z n a  i  b ł ę d y  o r t o g r a f i c z n eZaznaczamy właściwe informacje na ten temat po dokładnej analizie tekstu napisanego przez ucznia.
Czynności tej nie wykonujemy w jego obecności.6.
Sposób  p i s a n i aW zależności od wieku prosimy o wykonanie wszystkich bądź tylko wybranych form pisemnych (odwzorowywanie, pisanie z pamięci, pisanie ze słuchu, wypowiedź własna).
Informacje w kwestionariuszu zaznaczamy zarówno w trakcie pracy ucznia, jak i po jej zakończeniu.
Można wykorzystać zaproponowane przez nas teksty lub opracować je samodzielnie.
Ważne jest, aby były one dostosowane do poziomu rozwojowego ucznia.
Zawsze zaczynamy od treści łatwiejszych, następnie przechodzimy do trudniejszych (załączniki nr 9a, 9b, 9c, 10a, 10b, 10c, 12, 13, 14).